Набліжаецца трагічная дата – 85 гадоў назад, 22 чэрвеня 1941 года, пачалася Вялікая Айчынная вайна. На нашу краіну вераломна напала фашысцкая Германія. Цяжкія выпрабаванні выпалі на долю тых, хто перажыў ваеннае ліхалецце. Але савецкія людзі выстаялі, і сёння мы, дзякуючы тым, хто аддаў сваё жыццё за наша вызваленне, жывём пад мірным небам.
Многа зараз разважаем пра тую дарагую цану, што мы заплацілі за перамогу. Асабліва гэта паказальна для нашай Беларусі, якая страціла ў гады вайны кожнага трэцяга свайго жыхара. Сёння хачу павесці размову не пра герояў вайны, а пра тых, хто перажыў цяжкія гады фашысцкай акупацыі і, не дачакаўшыся сваіх родных з фронту, гадаваў дзяцей, аднаўляў разрабаваную і разбураную гаспадарку, – пра ўдоў вайны, нашых бабуль. На іх жаночыя плечы ляглі цяжкія жыццёвыя выпрабаванні і ў гады вайны, і ў пасляваенны час.
Толькі сёння (на жаль, вельмі позна) прыйшло разуменне велічы іх подзвігу. Як многа мы ім у свой час не сказалі, як многа для іх не зрабілі. Сёння просім у вас прабачэння і нізка кланяемся вам, нашы дарагія бабулі.
У маіх аднагодкаў, народжаных у 50-х і 60-х гадах мінулага стагоддзя, у маёй роднай вёсцы на Крупшчыне ні ў каго не было дзядуль, бо яны загінулі на вайне. А былі толькі бабулі, і дажывалі яны свой век у сем’ях сваіх сыноў і дачок. Маладымі яны засталіся ўдовамі (у 35–40 год), расцілі нашых бацькоў, працавалі ў калгасе на полі ці на ферме, а ўжо ў пенсіённым узросце дапамагалі дома сваім дарослым дзецям з гаспадаркай, даглядалі ўнукаў.
Перад вачыма паўстае такі вось малюнак з майго дзяцінства. Летняя спёка, дарослыя і старэйшыя дзеці на сенакосе (дарагая кожная хвіліна), дома ж засталася з бабулямі малышня, але і ў іх былі важныя абавязкі. Бліжэй да абеду мы разам з бабулямі сядзім на лавачках каля сваіх хат і чакаем з лесу кароў на дойку. Справа адказная, хаця нам так і карціць збегчы з хаты на рэчку і акунуцца ў прахладную ваду.
Дзіўна сёння, што хадзіць купацца можна было без дарослых, ды і не патрэбен быў дазвол. Праўда, рэчка была ў вёсцы, праз дарогу. Але купацца можна было толькі тады, як загоніш карову ў хлеў. Без варыянтаў. Вось так сядзім і чакаем, каб не дай Бог гэтыя хітрыя каровы не пабеглі міма хат і праз рэчку, уброд, не ўскочылі на калгасны луг. Інакш бяды не мінаваць.
Калі ж гэта ўсё-такі здаралася, нам было не да жартаў. І вось тады мы, дзеці, (бабулям гэта было не пад сілу) імчаліся наперарэз статку. Не заўсёды гэта ў нас атрымоўвалася і за каровамі прыходзілася ўброд ісці праз рэчку. І вось калі адказная справа была зроблена, мы маглі бегчы купацца. А бабулі разыходзіліся па хатах, каб сустрэцца ўжо вечарам. Вось з кіёчкам пашыбавала бабуля Іваніха, за ёй яе суседка Мацвеіха, у другі канец вёскі накіравалася Саўчыха, следам Кірыліха з Паўліхай і іншыя вясковыя ўдовы – Міхаіліха, Апанасіха, Сцяпаніха, Барысіха…
Усіх гэтых бабуль, хаця і прайшло многа гадоў, бачу як жывых, вось толькі не захавала памяць іх сапраўдных імёнаў, а толькі імёны па мужу. Якую ж вялікую мудрасць праявілі гэтыя вясковыя жанчыны, застаўшыся да канца свайго жыцця ўдовамі Іваніхамі… Гэтым удовам імя па мужу стала напамінам пра іх даваеннае жыццё, пра тое, што яны былі каханымі і шчаслівымі. Яно, гэтае імя, як помнік ці абеліск загінуўшым дарагім для іх людзям.
На вясковым пагосце няма магіл нашых дзядоў, пахаваны яны на чужой зямлі. Але мы пра іх памятаем, як памятаем і пра нашых бабуль, дзякуючы якім сталі на ногі нашыя бацькі і з’явіліся на свет мы. Кожны раз, прыязджаючы на сваю малую радзіму, у сваю родную вёску, узгадваю тых, хто тут калісьці жыў. І ў першую чаргу нашых працавітых жанчын-удоў, нашых бабуль. Вечная ім памяць.
